बुटवल-बिहानको कोमल घाम बिस्तारै शहरमाथि फैलिँदै थियो। सडकमा सवारीको चहलपहल सुरु भइसकेको थियो, तर योगीकुटी क्षेत्रमा देखिएको दृश्य भने सामान्य दिनजस्तो थिएन। यहाँ धुलो उडाउने गाडीभन्दा पहिले, धुलो हटाउने हातहरू सक्रिय थिए।
हातमा झाडु, टाउकोमा टोपी र अनुहारमा स्पष्ट प्रतिबद्धता—बुटवल उपमहानगरपालिकाका प्रमुख खेलराज पाण्डेय सडक बढार्दै थिए। सँगै थिइन् उपप्रमुख सावित्रादेवी अर्याल। उनीहरू पछाडि सयौँ विद्यार्थी, स्थानीय बासिन्दा र विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरू एउटै लयमा अघि बढिरहेका थिए।
त्यो दिन बुटवलका सडकमा केवल सरसफाइ भइरहेको थिएन, एउटा सन्देश लेखिँदै थियो‘सहर हाम्रो हो, जिम्मेवारी पनि हाम्रो नै हो।’
अभियानको बहानामा चेतनाको विस्तार,यो दृश्य कुनै आकस्मिक कार्यक्रम थिएन।
बुटवल उपमहानगरपालिकाको ६७औँ स्थापना दिवसको अवसर पारेर सुरु गरिएको ‘सप्ताहव्यापी सरसफाइ अभियान’ अन्तर्गतको नियमित गतिविधि थियो।
माघ २५ गतेदेखि सुरु भएको यो अभियान फागुन २ गतेसम्म निरन्तरता पायो । तर यसको प्रभाव समयसीमाभन्दा पर पुग्ने संकेत देखिन थालेको छ। दैनिक फरक–फरक टोलमा सञ्चालन हुने सरसफाइले शहरको अनुहार मात्र होइन, नागरिकको सोच पनि बदल्ने प्रयास गरिरहेको छ।
नेतृत्व सडकमा: सन्देश व्यवहारबाट
नेपालका धेरै सहरहरूमा सरसफाइ कार्यक्रम भाषण र फोटोमै सीमित हुने गरेको आलोचना बीच, बुटवलमा भने नेतृत्व आफैँ सडकमा देखिएको छ।
कोणसभामा बोल्दै नगर प्रमुख पाण्डेयले सरसफाइलाई ‘कार्यक्रम’ होइन ‘संस्कार’ का रूपमा स्थापित गर्नुपर्नेमा जोड दिए।
उनले भने,
“हामीले सरसफाइलाई औपचारिकताबाट बाहिर ल्याउनुपर्छ। जब नागरिकले आफ्नो घरअगाडिको सडकलाई पनि आफ्नै आँगन ठान्छन्, त्यतिबेला मात्रै सहर साँच्चिकै सफा हुन्छ।”उनको यो भनाइ केवल सैद्धान्तिक थिएन—उनी आफैँ झाडु समातेर सडकमा उत्रिनु नै त्यसको प्रमाण थियो।

उनका अनुसार “उज्यालो बुटवल” अभियान अन्तर्गत नगरका मुख्य चोक तथा सडक क्षेत्रमा एक सातासम्म सरसफाइ कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो । उक्त अभियानले शहरलाई सफा, सुन्दर र व्यवस्थित बनाउने दीर्घकालीन लक्ष्यलाई थप सुदृढ बनाएको उनको भनाइ छ । साथै, उज्यालो शहर निर्माण अभियान अन्तर्गत सरसफाइ, हाईमास्ट बत्ती जडान तथा विभिन्न पूर्वाधार विकासका कामहरू प्रभावकारी रूपमा अघि बढाइएको पनि उनले जानकारी दिए ।

नगर प्रमुख पाण्डेयले बुटवल ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा सभ्यताको महत्वपूर्ण केन्द्र भएको उल्लेख गर्दै जितगढी किल्ला र पुरानो बटौली क्षेत्रका ऐतिहासिक सम्पदाको संरक्षणलाई प्राथमिकतामा राखिएको बताए । बुटवललाई शिक्षा, स्वास्थ्य र खेलकुदको केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्यसहित योजनाबद्ध रूपमा काम भइरहेको उनले स्पष्ट पारे ।

उपप्रमुख सावित्रादेवी अर्यालका अनुसार, बुटवललाई अब व्यापारिक केन्द्रको सीमाबाट माथि उठाएर स्वच्छ, हरियाली र व्यवस्थित सहर का रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
उनले भनिन्,
“सरसफाइ अभियान एक दिनको काम होइन, यो निरन्तर चल्ने प्रक्रिया हो। यसमा नागरिकको सहभागिता नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।”

त्यसैगरी, उपप्रमुख सावित्रा आर्यालले शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, महिला उद्यमशीलता तथा महिला सशक्तीकरणलाई नगरको प्रमुख प्राथमिकतामा राखिएको बताइन् । महिलाहरूको आर्थिक सशक्तीकरणबिना समग्र नगर विकास सम्भव नहुने उल्लेख गर्दै उनले महिला लक्षित कार्यक्रमहरूलाई थप प्रभावकारी बनाइने जानकारी दिइन् । साथै, शिक्षाको गुणस्तर सुधार तथा पहुँच विस्तारका लागि विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको पनि उनले बताइन् ।

स्थानीय सरकारको यो दृष्टिकोणले विकासलाई केवल पूर्वाधारमा सीमित नराखी जीवनशैली सुधारसँग जोड्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।
सहभागिताको शक्तिस् सबैको सहर, सबैको जिम्मेवारीअभियानको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष—चौतर्फी सहभागिता।योगीकुटीदेखि कालिका क्षेत्रसम्म फैलिएको सरसफाइमा कालिका मानवज्ञान माध्यमिक विद्यालय र सिद्धार्थ गौतम बुद्ध क्याम्पसका विद्यार्थीहरू,पश्चिम नेपाल बस व्यवसायी प्रालिका कर्मचारी तथा व्यवसायीहरू,टोल विकास संस्था र स्थानीय बासिन्दाहरूउत्तिकै सक्रिय देखिए।सरसफाइ अब सरकारी कार्यक्रम मात्र होइन, सामाजिक उत्तरदायित्वको साझा अभ्यास बन्न थालेको यसले देखाएको छ।

उपमहानगरपालिकाले स्थापना दिवसको अवसरमा सप्ताहव्यापी रूपमा सञ्चालन गरिएका विभिन्न कार्यक्रम भने सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको जनाएको छ । बुटवल उपमहानगरपालिकाका नगर प्रमुख खेलराज पाण्डेयले निर्वाचन आचारसंहिताका कारण यस वर्ष स्थापना दिवसलाई संक्षिप्त तर सन्देशमूलक ढंगले मनाइने जानकारी दिए । उनले विगत वर्षहरूमा हासिल गरिएका प्रमुख उपलब्धिहरू स्थापना दिवसकै अवसरमा सार्वजनिक गरिने पनि बताए ।उपमहानगरपालिकाले स्थापना दिवसलाई उपलब्धिमूलक, सन्देशमूलक र विकासमुखी कार्यक्रममार्फत मनाउँदै बुटवललाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्थापित नगरका रूपमा पहिचान दिलाउने लक्ष्य लिएको जनाएको छ।